Khi tìm đến luật sư, người dân và doanh nghiệp gửi gắm niềm tin vào sự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Vì vậy, sửa đổi Luật Luật sư cần hướng tới việc nâng cao chất lượng hành nghề, bảo đảm mỗi luật sư có đủ năng lực, sự trung thực và tính độc lập để thực hiện đúng trách nhiệm nghề nghiệp.
Khi doanh thu cần đi cùng chuẩn mực nghề nghiệp
Dịch vụ pháp lý của luật sư cần được trả thù lao xứng đáng. Tổ chức hành nghề muốn phát triển phải có nguồn lực giữ người giỏi, nghiên cứu chuyên sâu và đầu tư công nghệ. Khả năng tạo doanh thu bằng chất lượng chuyên môn là điều cần được tôn trọng.
Vấn đề xuất hiện khi doanh thu trở thành thước đo duy nhất, khiến việc ký hợp đồng được coi trọng hơn đánh giá năng lực thực hiện, giữ khách hàng quan trọng hơn giải thích đúng giới hạn pháp luật, còn lời hứa dễ nghe lấn át nhận định chuyên môn thận trọng.
Người dân thường khó đánh giá chất lượng dịch vụ pháp lý trước khi sử dụng. Sự chênh lệch thông tin càng lớn khi khách hàng đang lo lắng, đứng trước nguy cơ mất tài sản hoặc bị xử lý hình sự. Vì vậy, thông tin quảng bá cần phản ánh đúng năng lực, phạm vi công việc và những giới hạn thực tế của dịch vụ.
Việc luật sư giới thiệu dịch vụ trên mạng, công khai cách tính phí hay chia sẻ kiến thức pháp luật có thể giúp người dân tiếp cận hỗ trợ thuận lợi hơn. Nhưng điều cần kiểm soát là thông tin sai lệch, tuyên bố gây hiểu nhầm về năng lực hoặc cam kết kết quả thuộc thẩm quyền quyết định của cơ quan tiến hành tố tụng.
Một đoạn video thu hút nhiều lượt xem chưa đủ chứng minh năng lực xử lý hồ sơ; một mức phí cao cũng chưa tự chứng minh được chất lượng nghề nghiệp.
Từ đề xuất cho phép người không phải luật sư góp vốn vào công ty luật, cần nhìn rộng hơn về nguy cơ chi phối chuyên môn. Áp lực có thể đến từ nhà đầu tư, người quản lý, chỉ tiêu doanh thu và cả khách hàng trả phí. Một tổ chức hoàn toàn do luật sư sở hữu vẫn có thể vận hành thiếu chuẩn mực nếu cơ chế quản trị không phù hợp. Bởi vậy, bảo vệ bản chất nghề nghiệp phải gắn với cách tổ chức hành nghề hoạt động và cách từng luật sư thực hiện công việc.
Khách hàng trả thù lao, luật sư vẫn phải tư duy độc lập
Khách hàng có quyền đặt ra mục tiêu, yêu cầu giải thích, cập nhật tiến độ và đánh giá chất lượng công việc. Luật sư có trách nhiệm tận tâm, nghiên cứu đầy đủ và tìm phương án phù hợp trong khuôn khổ pháp luật. Sự độc lập nghề nghiệp không thể trở thành lý do để làm việc tùy tiện hoặc thiếu trách nhiệm.
Tuy nhiên, người trả thù lao không thể yêu cầu luật sư hợp thức hóa tài liệu, che giấu sự thật, gây sức ép trái pháp luật hoặc đưa ra cáo buộc thiếu căn cứ. Nếu chỉ thuận theo khách hàng để giữ hợp đồng, người chịu rủi ro cuối cùng có thể chính là khách hàng.
Giá trị của luật sư còn nằm ở khả năng giúp khách hàng nhận ra điều gì có thể làm, điều gì chưa đủ căn cứ và điều gì cần dừng lại. Có vụ việc cần kiên trì tranh tụng; có vụ việc nên thương lượng; cũng có trường hợp khởi kiện chỉ làm tăng tổn thất. Giải thích điểm yếu của hồ sơ, khuyên từ bỏ yêu cầu không có cơ sở hoặc từ chối phương thức trái pháp luật đều có thể là biểu hiện của sự tận tâm.
Sự độc lập cũng cần được bảo vệ bên trong công ty luật. Luật sư trực tiếp xử lý hồ sơ có thể chịu sức ép từ người điều hành, bộ phận tiếp thị hoặc cơ chế thu nhập gắn với số hợp đồng. Vì vậy, cần phân biệt cam kết về công việc với bảo đảm kết quả vượt ngoài khả năng quyết định của luật sư.
Quy tắc 9.8 của Bộ Quy tắc Đạo đức và Ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt Nam đặt ra giới hạn đối với việc hứa hẹn, bảo đảm kết quả vượt ngoài khả năng và điều kiện thực hiện của luật sư. Yêu cầu đặt ra là làm rõ hơn việc thực thi giới hạn này trong quảng cáo, tư vấn ban đầu và hợp đồng dịch vụ pháp lý.
Đưa chuẩn mực thành trách nhiệm có thể kiểm chứng
Sửa đổi Luật Luật sư cần hướng đến những cơ chế cụ thể để bảo vệ tính độc lập, minh bạch hóa dịch vụ và nâng cao trách nhiệm giải trình.
Đối với phương án cho phép người không phải luật sư góp vốn vào công ty luật đang được xem xét, cần làm rõ giới hạn quyền chi phối chuyên môn, quyền tiếp cận thông tin khách hàng và cơ chế xử lý xung đột lợi ích. Không chỉ tỷ lệ vốn, quyền tuyển dụng, quyết định thu nhập hay phân bổ khách hàng cũng có thể tạo ra sự chi phối trên thực tế.
Cùng với đó, cần quy định rõ hơn trách nhiệm đối với thông tin quảng bá dịch vụ pháp lý. Thông tin về kinh nghiệm, chuyên môn và kết quả hành nghề phải có căn cứ kiểm chứng; việc sử dụng vụ việc của khách hàng để quảng bá phải tuân thủ nghĩa vụ bảo mật. Trách nhiệm của tổ chức hành nghề cũng cần được xem xét khi nhân viên hoặc đơn vị tiếp thị đưa ra thông tin sai lệch trong phạm vi công việc được giao.
Khách hàng cần được giải thích rõ phạm vi công việc, người thực hiện, căn cứ tính phí, chi phí có thể phát sinh và những rủi ro chính. Đồng thời, cần nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết phản ánh, phân định rõ nội dung thuộc kỷ luật nghề nghiệp, tranh chấp hợp đồng hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật.
Sửa Luật Luật sư tạo điều kiện để người hành nghề sống được bằng chuyên môn, giữ được sự độc lập và chịu trách nhiệm tương xứng với niềm tin được trao, nhưng nền tảng vẫn phải là những người đủ năng lực để nhận việc, đủ trung thực để nói rõ sự thật và đủ bản lĩnh để giữ giới hạn.
Người dân, doanh nghiệp tìm đến luật sư cần được giúp nhìn rõ con đường pháp lý của mình, thay vì phải trả thêm tiền và tổn thất để nhận ra rằng điều mình đã mua chỉ là một lời hứa.
Luật sư Phan Khắc Nghiêm – Giám đốc Công ty Luật TNHH NPK Quốc tế
Bài đăng trên báo Công lý
